1944 yılında öğrenci olduğum rahmetli Hocam Reşad Ekrem Koçu Bey'in Boğaziçi semtlerinin tek tek tarihçelerini kitaplaştırmak istemesinden doğan düşüncesine saygı duyarak ve izinde yürüyerek 2007 yılının sonuna doğru Anadolu Hisarı adlı kitabımı tamamladım.
Bu eserde Anadolu Hisarı'nda Bizans Devri kalıntılan, Osmanlı İmparatorluğu Devri Anadolu Hisarı ve Cumhuriyetimizin 1995 yılına kadar olan döneme ait yahlan, köşkleri, kasırları, çeşmeleri, camileri, Göksu mezarlarında bulunan eski Türkçe kitabeli taşlan ve diğer sanat eserleri ile Anadolu Hisarı'nda doğanlar, İstanbul'un başka semtlerinde doğup Anadolu Hisarı'nda oturanlar ile Anadolu Hisarının tarihi ailelerine ve renkli simalarına ver verilmiştir.
Çalışmalarım sırasında evlerden topladığım fotoğraflar, belgeler ve basılı eserler arasında araştırdığım kaynaklan alfabetik bir sıra içinde sizlere tanıtmaya çalıştım.
Mehmed Rebii Hatemi Baraz Bostancı Ekim 2007.............. . Sayfa Başı

Toplumun beklentisi;
Tarihi Küçüksu Mesire Yeri'nin, doğal, tarihsel, kültürel ve turistik özelliklerine uygun olarak projelendirilmesi ve geleneksel kimliğine kavuşturularak dünya insanlığı adına geri kazandırılmasıdır.
Hazırlanan BELGESEL'de güdülen amaç;
Tarihi Küçüksu Mesire Yeri'nin projelendirilmesi ile görevlendirilmiş Peyzaj Mimari dalında ve diğer uzman ekipler tarafından hazırlanacak projenin, bölgenin geleneksel kimliğine uygun olarak şekillendirilmesi çalışmalarına esin kaynağı olunmasıdır.
Belgesel yapıt, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerini bir bütün halinde kucaklamaktadır.
Belgeselde, 1971 yılından itibaren baş gösteren talihsiz gelişmelere de yer verilmesi kaçınılmaz olmuştur. Çünkü olumlu ve olumsuz tüm gelişmeler hakkında herkesin ve bilhassa gelecek kuşakların bilme ve öğrenme hakları bulunmaktadır. Bu nedenle belgesel hazırlanırken talihsiz gelişmelere de yer verilmesi, topluma ve gelecek kuşaklara karşı sorumluluk görevinin gereği olmuştur.
Bu yapıt'ın oluşmasında fotoğraf ve yazılı belgeler sunarak yardımcı olan herkesin payı bulunmaktadır.
Dilerim ki, Tarihi Küçüksu Mesire Yer'i geleneksel kimliğine uygun olarak toplum yaşamına geri kazandırılır ve aynı zamanda ülkemiz ve yetkili makam ve kişileri adına Dünya insanlığı karşısında yüz aklığı belgesi olur.
Avukat Ferda Kazancıbaşı 01 Nisan 2006 Cumartesi............... . Sayfa Başı

...İstanbul’un en eski ilçelerinden olan Beykoz’daki, tarihi çeşmeler, eski evler, kitabeler gibi eski eserler koruma altına alınıyor.

Beykoz Belediyesi, ilçenin zengin tarihi mirasını gelecek nesillere aktarmak üzere gerçekleştirdiği tarih ve kültür envanter çalışmasını, üç ciltlik ‘Beykoz Kitabeleri’ adlı kitabında topluyor.

Beykoz’daki Osmanlı’dan günümüze ulaşan tarihi eserlerin üzerindeki kitabelerle, Osmanlıca mezar taşlarının kayıt altına alınmasını kapsayan çalışmada, 59 cami ve çeşme kitabesi ile tarihi mezarlıklardaki 1403 mezar taşı Türkçe’ye çevrildi. Ayrıca ilçedeki, kale, kuyu, mektep, nişangah, menziltaşı, muvakkıthane, havuz, tekke ve türbelere ait kitabeler tek tek fotoğraflanarak belgelendi.

Gün ışığına çıkartılan kitabelerin ilçe sınırları içindeki yerlerini gösteren haritaların da yer aldığı Beykoz Kitabeleri, bir yandan Beykoz’un tarihsel zenginliğini gözler önüne sererken, diğer yandan gelecek kuşaklara ilçenin gerçek tarihini aktarıyor. Çünkü bugüne kadar çoğu koruma altında olmayan kitabeler ya eski eser hırsızlığına kurban gidiyor ya da bilinçsizlik nedeniyle zamanla tahrip ediliyor. Oysa gerek ülkemizin gerekse Beykoz’un sanat tarihini doğru olarak gelecek kuşaklara aktarabilmek için eserlerin kim tarafından yaptırıldığı, inşa yılı ve tadilat yılı gibi bilgiler büyük önem taşıyor.

Gerçek tarih yeniden yazılıyor

Kitabelerin okunması ve fotoğraflanması sırasında zaman zaman ilginç sonuçlara da ulaşılıyor. Hz. Yuşa türbesine ait olduğu sanılan kitabenin aslında bir çeşme kitabesi olduğu ortaya çıktı. Türbeye yaklaşık 3 kilometre uzaklıkta olan Serviburnu’nda yer alan Abdülkerim Efendi’nin çeşmesinin, yıllar önce belediyenin yol büyütme çalışmasına kurban gittiği ve bu çeşmeye ait kitabenin Hz. Yuşa’nın türbesine konulduğu anlaşıldı. 1308 yılında Sanayi-i Askeriye’de görevli Çavuş Abdülkerim Efendi tarafından yaptırılan çeşme, zamanla yol büyütme çalışmalarında yıkılmış ve ayakta kalan kitabesi de en yakındaki Hz. Yuşa türbesine getirilmiş.

Camcılık ve spor tarihine yeni bir ışık

Kitabelerin kayıt altına alınması amacıyla yürütülen çalışma sırasında ayrıca camcılık tarihi ile spor tarihine katkı yapacak bilgilere de ulaşıldı. Şahinkaya Mezarlığı’nda ok sporcusu (kemankeş) Bilal Ağa’ya ait mezar yeri ile yine ok müsabakaları sırasında kırılan bir rekor için dikilen nişantaşı ortaya çıkarıldı. Paşabahçe’de yaşayan cam ustalarının mezar taşlarından kim oldukları, hangi tarihler arasında yaşadıkları gibi bilgilere ulaşılarak kayıt altına alındı. ................ . Sayfa Başı

...İstanbul’un e alındı. ................ . Sayfa Başı

Mine G. Kırıkkanat yazısı
Beykoz tarihinde “Hafiye” diye anılan Fıtret Kurcan, 1.60 boyunda ve bir ayağı çocukluğundan beri engellidir. Beykoz futbol takımının hastasıdır, dışarlak maçlarını da kaçırmaz. 1972-73 sezonu ilk yarısının son maçı ve üçüncü ligdeki Beykoz deplasmanda, iddialı bir takım kuran Çanakkale’ye karşı oynamaktadır.

Beykozlu Haldun bir gol atar, ama sayılmaz. Maç 0-0 berabere biter. Olaylar çıkar. Hafiye de maç sarhoşudur... Beykoz’lular şehirden ayrılırken, araba vapurunun güvertesinde ellerini boru yapmış, haykırır: “Çanakkale, Çanakkale, seni kurtaranın da...”

Ama aynı Hafiye, normal zamanlarda hem Mustafa Kemal’ci hem de solcudur.

Tüm Türkiye gibi Beykoz’un da 12 Mart’ın kurşun ağırlığı altında ezildiği 1972 yılında, ilçe seçmen kitlesi sağcı Adalet Partisi eğilimliyken, Hafiye tek başına kalsa da solda tutar dümeni.

Deniz Gezmiş’in, Sivas Gemerek’te yakalandığı günlerdir.

Beykoz iskelesinin hemen yanındaki Rasim’in Kahve halkı, solcu öğrenci lideri Deniz Gezmiş ve arkadaşlarını resmi devlet diliyle tanımlamaktadır: “Anarşistler!”

Masalarda anlatılan “anarşist” masallarının bini bir paradır (ya da yaradır). Yok Rusya’dan para alıyorlarmış da, yok ağır silahları, çok adamları varmış da, bütün bankaları soyacaklarmış da, mış, miş, muş...

Sonunda Hafiye’nin kafasının tası atar. Bir sessizlik anında, bütün kahvenin duyabileceği yüksek sesle, önündeki gazeteyi okumaya başlar:

“Deniz Gezmiş yakalandı! Yapılan üst aramasında, sağ arka cebinde bir mitralyöz, ceketinin iç cebinden bir denizaltı, pantalon ceplerinden iki adet askeri jet uçağı, gömlek cebinden ise bir spor toto kuponu çıktı!”

Hayatımda çok özel bir yeri olan, çünkü tanıdığım en iyi yürekli insanlardan biri ve hatta “vefa belleği” Nazım Alpman, Beykoz’un sözlü tarihini yazdı. “Yüzyıllık Beykoz Hikâyeleri” başlığı ve çok özenli bir baskıyla Beykoz Belediyesi Kültür Yayınları’nın 7. ürünü bu kitap, son zamanlarda okuduğum en hüzünlü ve eğlenceli yapıt. Beykoz’un AKP’li belediyesinin takdir edilesi bu girişimi, umarım başka kentlere, başka ilçelere de bulaşır. Üstelik biri pahalı, biri ucuz iki baskı halinde yayınlanmış, Beykoz’a yolunuz düşerse, oradan almanızı salık veririm, çünkü mahalleliye torpil geçilmiş, yerinde yüzde 40 indirimli satılıyor.

Beykoz Genç Futbol Takımı’nın eski kalecisi Muharrem Ergül, 2003’te Belediye Başkanı olduğu ilçeyi, bakın nasıl anlatıyor:

“Çocukluğumun geçtiği yerler, Ermeni mahallesi, Ali Bey Sokak, Şahinkaya ve Yalıköy... Buralarda çok farklı ve güzel insanlarla yaşıyorduk. Onlardan biri Hristo’ydu. Okul arkadaşım Seta vardı. İşte Merkez Camii, yazın babamız dinimizi öğrenelim diye bizi camiye gönderirdi. Çocukluk tabii, bazen kaçar, kilisenin bahçesindeki meyvelere dadanırdık. Papaz efendi bizim kulağımızı çeker, ‘Siz yine camiden kaçtınız değil mi? Koşun gidin camiye!’ derdi. Biz öteki ile barışık yaşamayı, onunla tasada kederde aynı olduğumuzu öğrendik.

O öğrendiklerim, bütün yaşamımı yönlendirdi, biçimledi. Ve kolaylaştırdı.

Çok özlüyorum onları. Keşke burada olsalardı. Geçenlerde Amerika’dan biri aradı. Mustafa Yavuz’un Bir Zamanlar Beykoz, albümü geçmiş eline. Orada kendi evini görmüş. Beni aradı, ağlayarak aradı. Muharrem, dedi, ‘Kuş olup kanatlanıp gelsem,’ dedi. Mahalleden arkadaşımdı...”

Gayrimüslimlerinin yüzde 99’unu kâh döverek, kâh söverek, ama çoğunu “yaşam alanı”nı daraltarak gönderen Türkiye’ye, nedense yüzde 99 Müslüman olmak da yetmedi, sevgili okurlar... Eskiden gayrimüslimlerle Müslümanlar arasındaki uçurum, bu kez, belki de gerçek rakip yokluğunda, koyu Müslümanlarla, açık Müslümanlar arasında derinleşiyor. Gidenler, kuşkusuz ve her zamanki gibi uygarlar olacak...

Ve geride kalanlar, kırmak için bula bula, nihayet kendilerini yansıtan aynaları bulacaklar karşılarında. ......... Sayfa Başı

Sayyadane Bir Cevelan Beykoz'dan İzmit Körfezi'ne Bir Av Gezisi
Ahmed Midhat

Tanzimat sonrası Türk yayın hayatının "hace-i evvel"i (ilk öğretmeni) Ahmed Midhat'ın bu küçük, ama sevimli kitabı gezi edebiyatının ilk örneğidir. Üstat Orhan Şaik Gökyay'ın dediği gibi kitap, "...yalnız eğlenceli bir gezinin hikayesi olarak kalmamış, türlü yönlerden okur için yararlı olmuştur. (...) bu türden başka kitapların yazılmasına da yol açmıştır". Sayyadane Bir Cevelan, ilk önce Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika edilmiş, daha sonra 1981'de kitap haline getirilmiştir. Ahmed Midhat, latif bir üslüpla, Beykoz'dan, başlayıp İzmit Körfezi'nde sona eren bir kotra gezisini ve ardından Tavşancıl'ın bakir tepelerinde yapılan bir av partisini anlatır. "Keyfim" adlı kotrayla yapılan bu gezinin dönüş rotasında Ada sahillerinin güzellikleri temaşa edilir, "büyük mikyasta bir mehtabiye'nin keyfine varılır. İstanbul'un "soylu kibarları"nın daveti üzerine katıldığı bu gezi boyunca Ahmed Midhat, 19. yüzyılın son demlerinde Boğaziçi sahillerini, sahilhanelerini, sayfiyelerinin güzelliklerini yadeder; bir yandan denizcilik dersleri verir, avcılık serüvenlerini anlatır; bir yandan da İstanbul'un tarihine dair ufak tefek notlar düşer, mitolojik anektodlar nakleder. "Keyfim'le yapılan bu keyifli gezinin -Ahmed Midhat'ın kitaba yazdığı "Önsöz'de" belirttiği gibi- "tafsilatı ise aşağıda olduğu gibidir"....................................... Sayfa Başı

Bir Beykoz'lunun anıları
Mehmet Ali Yeşilbaş

İnsan öğrenerek yaşamını sürdürür, öğrendiklerini biriktirerek kendine yeni yaşamlar oluşturur. Bir önceki yaşamdan bir sonrakine kalanlar da yeni hayatların ikamesinde önemli işlevler üstlenir. Eserlerini ve eylemlerini gelecek kuşaklara aktarabilen topluluklar kalıcı olabilmişlerdir. Şu anda yaşam sürdürdüğümüz topraklarda kendimizden önce kimlerin yaşadığını tespit edebilmemiz ancak onlardan bize kalan bilgilerle mümkündür.
Beykoz, tarih boyunca güzelliğiyle ün salmış bir yer... Deniziyle, ormanıyla cazibe merkezi olmuş kentlerden... Beykoz'un kırk sene öncesini hatırlayanlardan dinlediklerimiz, sanki başka bir şehri tasvir eder gibi... Dalyanlarında yakalanan kalkan, orkinos, kılıç balıklarından, yeşilliklerinde gezen kuşlarına kadar özel bir kent... Bugüne bakıldığında sanki hiç yaşanmamış, hiç görülmemiş gibi gelen hatıralar ve mekânlarla dolu bir kent... Kısacası Beykoz görünenin ötesinde başka bir tarihe sahip olan kentlerden...
Beykoz, coğrafya olarak İstanbul'un en büyük ilçesi, tabiat güzelliği olarak Türkiye'nin en güzel yerleri arasında sayılan ünlü bir kent... Beykoz'un geçmişinden bugüne kalanlar ise ancak yaşlıların anlattıkları ve bir avuç Beykoz âşığının elinde birikenler... 2700 yıllık tarihe sahip bir kentin bugüne kadar yazılmış müstakil bir tek kitabının olmayışı, geçmişte yaşananların tatlı bir hatıradan başka bir anlam ifade etmemesine neden oluyor. Bir kentin tarihi ve kültürü kadar, kente sahip çıkanları varsa büyüklüğünü belli eder. Binlerce yıllık tarihe sahip Mısır'ın kentleri, hakkında] yazılanlar ve anlatılanlarla tüm dünyanın gözdesi haline gelebilmiştir.
Güzelliği ve tarihî geçmişiyle içinde binlerce hatıra barındıran bir şehri kayıt altına almak için "Bir Beykoz'lunun Anıları" kitabını hazırladık. Padişahın eğlenmek için verdiği balolara mekân olmuş Beykoz Kasrı'ndan, kanlı bir savaşa son vermiş antlaşmanın imzalandığı Hünkâr İskelesi'ne şiirlere konu olmuş büyük dalyanlarından, j mehtabı seyretmeye gelen insanlarla dolup taşmış çay bahçelerine kadar birbirinden farklı yüzlerce farklı hatırayı yansıtmaya çalıştık. Umarız bu kitap, bizden sonra gelenlere bırakabileceğimiz onurlu bir mirasın güzel bir parçası olur.

Muharrem Ergül
Beykoz Belediye Başkanı............................................................................................... Sayfa Başı

Beykoz Hep
İstanbul Kalan İstanbul

Sevgili Hemşerilerim,
Bir ülkeyi sevmek, o ülkenin kültürünü, sanatını, tarihini, karış karış toprağını, velhasıl bütününü sevmekle mümkündür. Sevdiğimiz bir varlığı yakinen tanımadan sevmek, romantik bir bağlılık olur ki, bu da gerçekleri görmemek, bilmemek demektir. Ben şuna inanıyorum ki, benim ülkemin insanları Beykoz'u tamsa, onu bir kat daha sevecek, bir kat daha tanıma ihtiyacını duyacaktır. Yahya Kemal Beyatlı "Bu ülkenin hangi tepesinden bakarsanız bakınız, buralarda yüzyıllarca meskûn yaşamış bir milletin varlığım göreceksiniz" der. Ünlü şairimiz bu sözleri sanki Beykoz için söylemiştir. Çünkü bunu Beykoz'da anlamak ve yaşamak öylesine kolay ki, Yalıları, av köşkleri, çeşmeleri, namazgâhları ve türbeleri ile bizleri yüzyıllarca geriye çekecek ve Türk-İslam kültürüne dâhil olmamız şuuru ile bambaşka bir lezzet bulacaksınız. Büyük bir hızla maddeleşen dünyamızda, manevi bağlar her ne kadar zayıflamış görünse de, cağımızda bir milletin fertlerini birbirine bağlayan en önemli faktörün de,;yine bu değerler olduğunu bütün dünya kabul etmektedir.
Bugün dünyamızda, bazı milletleri birbirine atomun çekin gücü bağlıyorsa da, bizi yüzyıllardan beri bütün haşmetiyle devam edegelen Türk-İslam kültürü birbirimize bağlamaktadır. Beykoz'umuzun tarihi ve turistik yerlerini tanıtan bu kitabı hazırlamamızın en büyük sebeplerinden biride budur. Beykoz, eşsiz tabiat "güzellikleri arasında, insanın şehrin gürültüsünden uzaklaşarak dinlenebileceği, günlük kaygılarından uzak olarak piknik yapabileceği, İstanbul'un ender ilçelerinden biridir. Yeşilin en yeşilini, mavinin en mavisini insan, ancak Beykoz'da görebilir. Beykoz'un ayrı bir özelliği de suları ve tarihe mal olmuş Beykoz Paçası'dır. Osmanlı saraylarına su buradan gittiği gibi, fizikten güçlü kalabilmek içinde, saray erkânının özellikle Beykoz Paçası yaptırdığı söylenir. Bunları sayarken Beykoz'a adını vermiş olan cevizimde unutmamak gerekir.
Velhasıl doğa güzellikleri, suları, tarihi eserleri, paçası ve cevizi ile
Beykoz "HEP İSTANBUL KALAN İSTANBUL'dur.

Saygılarımla Ali Zengin
Beykoz İlçesi Belediye Başkanı ......................................................................................... Sayfa Başı

Anadolu Feneri "Tarihten gelen ışık"
Ali Soysal

SUNUŞ
Yaşanmış, hem de dönem-dönem çok iyi şartlarda yaşanmış ve tadı iyi çıkarılmış, fakat yazılmamış bir şehirdir, İstanbul.
Kaleme-kağıda yeterince geçmemiştir.
Basımevinin icadından önce, bu pek beklenen bir şey değildi. Yazı zaten insan eli ile kağıda döküldüğü şekli ile kalıyor, bu da en çok bir kaç adet çoğaltılıyordu.
Ama kurşundan dökülmüş harflerle çok sayıda yazının çoğaltılması demek olan kitabın icadından sonra, Avrupa, her konuda düşünce üretmeye ve bunları toplumun üst tabakalarına yaymaya başladı.
O tarihin az sonrası, dünya coğrafyasının bu köşesinde iki kıtanın ve iki denizin kenarına kurulmuş bu kentte, Osmanlı denilen yeni bir gücün ve yeni bir düzenin egemenliğine rastlamıştı.
Osmanlı, özel bir felsefeye dayanıyordu:
Bu dünyanın ancak bir köprü olduğuna, asıl yaşamın ölümden sonra başladığına inanıyor, onun için toplumun uzun hayatına adanmış yapılarını taştan, fakat hükümdarlarınki dahil her türden kişinin geçici yaşamlarında kullanacakları konutlarını tahtadan yapıyor, onların sürekliliğine hiç bakmıyor, başşehrinin doğal güzelliklerini en keyifli şekilde yaşayarak tadını çıkarıyor, fakat bu yaşamı, bu yapıları, bu üretimleri ölümsüzleştirmek için kağıdı ve kalemi kullanmayı da gerekli bulmuyordu. Resim sanatı ise, dinsel inanışla, zaten, en sınırlı şekliyle uygulanıyordu. Böyle bir felsefe ve yaşam biçimi içinde taht şehri, ancak Batıdan gelen bir avuç elçinin, gezginin, antika toplayıcının yazdıkları ile, kitaplara yansıyabildi.
18. yy sonunda zevklerde, yapı sanatında başlayan Batı rüzgarları, 19.yy'da, düşünce sistemi üstünde de etkisini göstermeye koyuldu.
Türk yazarları, şiir geleneğinden çıkıp, roman, hikaye ve etüt türünden yazılara başladılar.
II. Cihan Savaşından sonra açılan değişik bir dönemde, şehir ve semt monografileri gündeme geldi.
20-30 yıldır, İstanbul konuları ilgi çekmeye başladı.
Bunda, bu şehrin öneminin biraz anlaşılması kadar, onun eski güzelliklerinin ve değerlerinin birer birer yitirilmesinin aydın çevrelerde uyandırdığı acının da, etkisi var.
Her şeyin önceleri yavaş yavaş, şimdilerde ise hızlanan bir tempo ile bozulmaya ve geçmişe kaymaya başladığına tanık olmanın doğurduğu bir duygu ile, sayıları Batıya göre, hala çok çok az olsa da, her meslekten insanlar, İstanbul'u yazma ihtiyacını duyuyorlar.
Elinizdeki kitap, asıl şehrin kenarında mekan tutmuş eski bir 'balıkçı köyünün', bir hukukçu elinden çıkmış hikayesi.
Bu köyü sevip yerleşmiş, onun bir oranda süren güzelliklerine, onun yeşil kırlarını baharlarda silme örten kır çiçekleri dünyasına, temiz rüzgarlarına, sessizliğine ve son kalmış tahta evlerine aşık olmuş Av. Ali Soysal'ı hem bu sevgisinden dolayı, hem kitabından dolayı, kutlarım.
Çelik Gülersoy

Önsöz
Üç büyük İmparatorluğa başkent olmuş bir şehirdir İstanbul. Dolayısıyla onun tarihinin ve kültürünün aynı öl-çüde zengin olması tabiidir. Devletinin ihtişam ve kudretini göstermek isteyen imparatorlar, padişahlar ya da yüksek düzeydeki diğer devlet adamları en güzel sarayları, en güzel camileri, en güzel kiliseleri, kısaca her şeyin en güzelini ve gösterişlisini bu şehre yaptırmışlardır. Bir başkente yakışandan da öte güzelliklerle donatılan bu kente tabiatın bahşettiği cömertlikler ise saymakla bitmez: Ilıman bir iklim, -zaman zaman olan depremleri saymazsak- doğal afetlerden uzak bir yaşam, verimli bir toprak, -hala kese kese bitiremediğimiz- gümrah ormanlar, kuzeyin verimli ovalarını ve güneyin yarı tropik topraklarını birleştiren bir su yolu, balık kaynayan deniz, vs...
Sadece mimari yönden değil beşeri yönden de İstanbul'un gelişmesi hep ileriye doğru olmuştur. İçinde öğrenme hırsı olanlara ya da devlet yönetiminde söz sahibi olmak isteyenlere bu şehir, eşsiz fırsatlar sunmuştur. Sahip olduğu olağanüstü coğrafi konum dolayısıyla ulaşılmasındaki kolaylık ta bunlara eklenince, özellikle Osmanlı İmparatorluğu zamanında İstanbul her zaman bir cazibe merkezi konumunda olmuştur ve yöneticiler zaman zaman bu akını durdurmanın çarelerini bulmaya çalışmış-lardır. Özellikle son yıllardaki 'kabul edilebilir' seviyeleri çoktan aşan göç dalgalarının yaptığı tahribat, geçmişte konut yapımında kullanılan malzeme olan ahşap ve toprağın, yerini çimentoyla demire bırakmasıyla iyice kalıcı hale gelmiştir.
Toprağın çok değerli hale gelmesiyle de 'bahçeli, ahşap, bir-iki katlı' tipik İstanbul evlerinin yerinde devasa beton, birbirine bitişik, sabun kalıpları gibi fabrikasyon binalar yükselmiştir. Günümüz tüketim toplumuna uygun, her türlü zevkten uzak, tabiattan kopuk, kapı komşunun birbirini tanımadığı, ruhsuz binalar... Topraktan gelen ve sonuçta toprağa dönecek olan insan; avuç içi kadar saksılardaki çiçeklerden medet umar hale gelmiş...Zengin olanlarınsa birkaç metrekarelik bahçesi olan evler uğruna ödediği akıl almaz paralar dudak uçuklatıyor...
İşte bu manzara, İstanbul'un eski karakterine taban tabana zıt ve zıt olduğu ölçüde de acı vericidir. 'Modernlik' uğruna güzelim köşkleri, bahçeli evleri 'müteahhide verenler', buna göz yuman siyasi otorite, bu siyasetçileri seçen bir halk...Kabul edelim ki hiçbirimizin suçu, diğerininkinden az değil. Bu nedenle -görüntüden tutun da havaya kadar- çevre kirliliğinden şikayet etmekse ancak kendimizden şikayet etmek demektir. Sorunları yaratan bizlerin çö-zümü Allah'tan beklemesi, işin kolayına kaçmaktan başka nedir ki?... Bozulanları eski hale getirmenin -teorik olarak- mümkün olduğu hallerde de bu iş için gereken mali kaynakların muazzam meblağlara varması, madalyonun öteki yüzünü teşkil etmektedir.
Son yıllarda, İstanbul'u her geçen gün gitgide daha fazla kaybetmenin telaşı hissediliyor ve adeta uçup giden zümrüd ü anka kuşunun arkasından yakılan ağıtların nağmeleri dalga dalga yayılıyor. Bundan böyle bir azınlık durumuna düşen hakiki İstanbullular, kaybettikleri şeylerin gerçekte neler olduğunu bilmek istiyor. Geçmişte yabancı seyyah, yazar ya da diplomatlar tarafından kaleme alınmış kitaplar, haritalar, gravürler tozlu raflardan iniyor, Türkçe'ye çevriliyor, yeni baskıları yapılıyor. Sn. Çelik Gülersoy'un dediği gibi; İstanbul hakkında yazılmış bu eserler bize yazılmış mektuplardır. Fakat ne yazık ki cevapsız bırakılmış mektuplar.' İşte şimdi bu mektuplara cevap verme zamanı gelmiştir. Geçte olsa bir cevap vermek ise, hiç vermemekten daha iyidir... Gerçekten kendi yazarlarımızın bu şehirle ilgili olarak yazdıkları şaşılacak derecede azdır. Anlaşılan onlar yazmaktan ziyade hayatı bir roman gibi yaşamayı yeğlemişler. Ancak ilginçtir, yapılan her eserin üzerine bir kitabe koymayı ihmal etmedikleri gibi belge düzenine çok önem vermişler... Bugünse yapılan hangi yapının, çeşmenin, camiinin, köprünün, viyadükün, otoyolun, barajın kitabesi var?
İstanbul'un bir parçası olan ve bu kitabın konusunu teşkil eden Anadolufeneri'ne ilk gidişim 1989 senesinin Ağustos ayında oldu. Burası İstanbul'un bu kadar yakınında fakat sanki çok uzağında, gözlerden ırak, adeta tabiatın kucağında unutulmuş bir yerdi. Merak saikiyle oradaki tarihi yapıların menşeini ve diğer hususları araştırmaya başladığımda bu konuda yazılmış kitap bulabileceğimi zannettim. Elime aldığım kitaplar, ansiklopediler ya oradan hiç söz etmiyorlar, ya da bir-iki cümle ile üstünkörü geçiştiriyorlardı. Mesela İstanbul çeşmeleri üzerine yazılmış cilt cilt kitaplarda Anadolufeneri Çeşmesi yoktu. İstanbul kalelerini anlatan kitaplarda da kalenin bahsi geçmiyordu. Kaynaklarda deniz fenerine dair bilgi hemen hiç yoktu. Ansiklopedilerde bilgiler basit birkaç sözden ibaretti. Kısaca, sonuç bir hayal kırıklığına doğru gitmekte idi. Bulabildiğim bazı kaynaklardaki bilgilerde ise yanlışlıklar vardı. Hafta sonlarımın çoğunu sahaflarda geçirerek beşyüzden fazla kitap, dergi, ansiklopedi, harita taradım ve araştırdıkça yeni şeyler bulmaya başladım. Bazı şeyler ise bize baktıkları halde biz onları göremiyorduk, onlar bize seslendikleri halde biz onları duyamıyorduk; mesela kitabeler gibi... Kırıntı şeklinde de olsa bulabildiğim diğer bilgiler toparlandıkça eldeki malzeme bir bütünlük arz etmeye başladı. Bir hizmette bulunmak için yazılanları kitap haline getirip ebedileştirmeyi düşündüm. Daha sonraki araştırmacılara faydalı olur düşüncesiyle faydalandığım kaynakları dip notlarında ve kaynakça kısmında göstermeye özen gösterdim. Bu şehre bir ömür adamış Sn. Çelik Gülersoy'un yılmayan çabaları beni çok etkiledi. Denilebilir ki, onun yazdıklarının yanında denizde damla misali kalan bu eserin manevi teşvikçisi odur. Araştırmalarımdaki teşvikleri ve bu konudaki ilk yayını Turing'in 1995 yılı belleteninde yapmamı sağlaması da bana ayrı bir güç verdi.
Bu kitabı yazarken arşiv belgelerine de ulaşmak is-tedim. Gerçi arşiv belgeleri lirik bir şekilde yazılmamıştı ve bu bakımdan edebi metinlerin yerini tutmaları imkansızdı. Ama onlardaki bilgilerin önyargıdan ve duygusallıktan uzak olduğunu biliyordum. Fakat Osmanlı Arşivlerindeki 150.000.000 adet belgeden tasnif edilen 40.000.000 adet belgenin elbette hepsini taramak kabil değildi. Birçok konuda yolumuzu aydınlatan bu belgelere oranın çok değerli müdürünün ve elemanlarının yardımları sayesinde kısmen de olsa ulaşmak mümkün oldu.
Üç yılı aşan bir zaman alan, uzun emek ve çabalarla ortaya çıkan bu kitap, bir yönüyle 'köy monografisi' diye nitelenebilir. Kitabın ortaya çıkmasını sağlayan beş ana öge vardır: Kitabeler, taranan kitaplar, basılı eserler, arşiv belgeleri, derlenen anlatımlar ve yaşanmış olayların hikayeleştirilmesi. Dolayısıyla bir yönüyle belgesel ve bir yönüyle de hikaye kitabıdır. İşte tarihiyle, kültürüyle, kitabe siyle, yapılarıyla, doğasıyla bize ait İstanbul'dan bir köşenin; Anadolufeneri'nin hikayesi.
Av. Ali Soysal 23.8.1997, Anadolu Feneri Köyü.................................................................... Sayfa Başı